Een fietsritje, een sportles of gewoon een ongelukkige val. Soms is één moment genoeg om je leven compleet te veranderen. Frans Simmes (40 jaar) en Sophie (9 jaar) weten daar alles van. Beiden liepen hersenletsel op na een ongeluk. En beiden weten inmiddels: je hoofd is kwetsbaar. Heel kwetsbaar.
Hun verhalen zijn verschillend. Frans maakte het ongeluk zeventien jaar geleden mee. Sophie is nog volop aan het herstellen. Maar hierover zijn ze het eens: bescherm je hoofd, je hebt er maar één.
Eén klap kan alles veranderen
In april 2009 was Frans 23 jaar en studeerde hij geneeskunde in Amsterdam. Hij was gezond en gelukkig, en had een leuk studentenleven. Tot een gewone fietsrit compleet anders liep.
Samen met een vriend fietste hij naar huis toen hij recht op een auto botste. Frans vloog over de auto heen en kwam met zijn hoofd hard op het asfalt terecht. Daarna volgden de ambulance, de intensive care en vier weken coma. Vervolgens bracht hij nog drie maanden door in een revalidatiecentrum.
Ook Sophie kreeg een flinke klap op haar hoofd. Tijdens een sportles viel ze verkeerd en liep ze een schedelbreuk op. Ze lag een week in het ziekenhuis. Daarna moest ze thuis vooral rust houden. Ze lag veel op de bank of in bed, en kon alleen maar luisterboeken luisteren en wat kleuren. Ze had veel hoofdpijn en last van misselijkheid en kon vaak alleen maar slapen.
Voor Sophie was het een lange pauze van school en vriendinnen. “Ik vind het stom dat ik minder naar school kon”, vertelt ze. Afspreken met vriendinnen zit er nog steeds vaak niet in.
Herstellen kost tijd. Soms héél veel tijd.
Frans wilde na zijn ongeluk maar één ding: vooruit. Hij moest en zou zijn studie halen en arts worden. Het eerste jaar stond vooral in het teken van lichamelijk herstel. Daarna richtte hij zich jarenlang op zijn studie. Pas later kwam het besef van wat er eigenlijk was gebeurd. De rouw, de zoektocht naar wie hij was geworden en zelfs depressieve gedachten kwamen pas jaren later.
Toch kijkt Frans inmiddels positief naar zijn leven. Hij is niet meer bezig met een ‘Frans 2.0’, maar met gewoon Frans: iemand die een ongeluk heeft gehad. Als arts werken lukt niet meer, maar hij heeft een leuk en volwaardig leven opgebouwd. Hij werkt halve dagen als fietsenmaker en begeleider op een basisschool.
Bij Sophie gaat het herstel nog steeds stap voor stap. Ze gaat inmiddels steeds vaker naar school, maar moet iedere dag rust nemen. “Het herstellen gaat langzamer dan ik wil.”
Ook voor haar moeder Astrid veranderde er veel. Het ongeluk ontwrichtte het gezinsleven behoorlijk. In het begin draaide alles om de zorg voor Sophie. Familie, vrienden en werkgevers hielpen mee om het gezin door die periode heen te loodsen.
Je ziet het niet altijd
Dat is misschien wel het lastige aan hersenletsel: je ziet het lang niet altijd aan iemand.
Frans is inmiddels goed hersteld, maar merkt nog iedere dag de gevolgen. Zijn energie is beperkt; hij vergelijkt zijn batterij met een telefoon die nog maar voor 70 procent kan opladen. Hij raakt sneller overprikkeld en heeft problemen met zijn geheugen.
Sophie merkt op school en tijdens gesprekken soms weinig van haar letsel. Maar hoofdpijn en vermoeidheid beïnvloeden haar dagelijks leven nog altijd.
De impact van een ongeluk strekt veel verder dan het moment waarop je valt. De gevolgen kunnen je leven ingrijpend, maar vaak onzichtbaar voor de buitenwereld, veranderen.
"Waarom zou je geen helm dragen?"
Frans droeg tijdens zijn ongeluk geen helm. Inmiddels doet hij dat wel. Hij heeft een inklapbare helm en vindt het eigenlijk heel simpel geworden: helm op en gaan.
Sterker nog, de reacties vallen hem mee. Mensen zeggen juist dat zijn helm er cool en slim uitziet. Voor hem is het dragen ervan daardoor snel normaal geworden.
Ook Sophie draagt sinds haar ongeluk een fietshelm. Zelf vindt ze dat prima. Ze zou het vooral fijn vinden als meer kinderen uit haar klas dat doen. Want als bijna niemand een helm draagt, kan het best lastig zijn om als enige wél een helm op te zetten.
En precies daar zit volgens Astrid een belangrijke sleutel: maak een helm normaal. Ouders kunnen het goede voorbeeld geven, maar ook jongeren zelf kunnen ervoor zorgen dat het steeds gewoner wordt.
Hun boodschap aan jou
Frans wil jongeren niet overtuigen met een belerend verhaal. Zijn boodschap is eigenlijk veel simpeler: waarom niet?
Een helm dragen is volgens hem een slimme keuze. Je doet jezelf er een cadeau mee. En hoe meer mensen het doen, hoe normaler het wordt. “Mensen vinden het echt niet zo raar als je denkt.”
Sophie vindt het heel belangrijk dat meer mensen een fietshelm gaan dragen.
“Het is belangrijk om je hoofd te beschermen. Ik vind het niet leuk als jou hetzelfde overkomt als ik.”
Haar moeder Astrid wil vooral benadrukken dat je zuinig moet zijn op je hoofd. ‘Mij overkomt het niet’ is een gedachte die veel mensen hebben. Tot het wél gebeurt. Je hoofd is kostbaar en kwetsbaar. En zoals Astrid zegt: “Je hebt en krijgt er maar één.”
Frans denkt soms nog terug aan die dag in 2009. Eén vraag blijft dan hangen:
‘Wat als ik toen een helm had gedragen?’
Je kunt niet terug in de tijd. Maar je kunt wél kiezen wat je vandaag doet.
Dus: helm op. Fietsen maar.
Over de personen in dit artikel
Frans Simmes
Frans Simmes (40) heeft jaren gewerkt als arts, en zet zich nu in als fietsenmaker en ambulant begeleider op een basisschool. Daarnaast is hij betrokken bij Stichting Onbeperkt Genieten, een stichting die mensen met niet-aangeboren hersenletsel of andere beperkende factoren de kans geeft om te genieten van culturele activiteiten. Hij maakt zelf ook gebruik van hun Prikkelvrije Cultuuragenda. Vanuit zijn eigen ervaring met een fietsongeval en bijbehorend hersenletsel ervaart hij een roeping op het thema verkeersveiligheid, jongeren en helmgedrag. Hij zet zich in om de boodschap van Hard Koppie in zijn netwerk te laten landen en beklijven.
Sophie en Astrid
Sophie (9) en haar moeder Astrid weten helaas als geen ander hoe niet aangeboren hersenletsel je leven kan beïnvloeden. Na het ongeluk is Astrid op zoek gegaan naar een manier waarop het dragen van een helm voor Sophie dragelijker kan worden en waarmee ze haar verhaal een positieve wending kan geven. Op die manier kwam ze in aanraking met Hard Koppie en zetten ze zich samen in voor de campagne. Zo heeft Sophie haar eigen campagnepakket waarbij zij zelf het model is op de posters. Deze posters verspreiden ze onder andere op de basisschool van Sophie.
